1. Podstawa prawna i założenia programu

Program opracowano z uwzględnieniem aktualnych treści programowych z zakresu doradztwa zawodowego dla klas VII i VIII szkoły podstawowej. W roku szkolnym 2026/2027 obowiązują w szczególności:

• ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, w szczególności art. 26a i art. 109 ust. 1 pkt 7;

• rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 lutego 2019 r. w sprawie doradztwa zawodowego (Dz.U. z 2019 r. poz. 325), z uwzględnieniem zmian wprowadzonych rozporządzeniem Ministra Edukacji z dnia 20 stycznia 2026 r. (Dz.U. z 2026 r. poz. 73), obowiązujących od 1 września 2026 r.;

• rozporządzenie w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół – w zakresie minimalnego wymiaru zajęć z doradztwa zawodowego: minimum 10 godzin w klasie VII i minimum 10 godzin w klasie VIII.

Charakter programu. Dokument stanowi program zajęć z zakresu doradztwa zawodowego dla klas VII i VIII. Powinien być spójny z corocznym szkolnym programem realizacji doradztwa zawodowego uwzględniającym wewnątrzszkolny system doradztwa zawodowego.

Wymiar zajęć. Dla każdej klasy przewidziano 10 jednostek lekcyjnych po 45 minut. Tematy mogą być realizowane w kolejności dostosowanej do potrzeb uczniów, harmonogramu rekrutacji oraz lokalnych i regionalnych działań z zakresu doradztwa zawodowego.

2. Cel główny programu

Przygotowanie uczniów do świadomego, odpowiedzialnego i możliwie samodzielnego planowania ścieżki edukacyjno-zawodowej, podejmowania decyzji dotyczących dalszego kształcenia oraz rozumienia zmian zachodzących na rynku pracy.

3. Cele ogólne

• poznawanie i porządkowanie własnych zasobów: zainteresowań, zdolności, uzdolnień, kompetencji, wartości, potrzeb, aspiracji i predyspozycji zawodowych;

• rozpoznawanie własnych możliwości i ograniczeń oraz uwzględnianie ich w planowaniu przyszłości edukacyjno-zawodowej;

• poznawanie świata zawodów, kwalifikacji i dróg dochodzenia do zawodu;

• analizowanie zjawisk i trendów rynku pracy, w tym lokalnego i regionalnego rynku pracy;

• porównywanie własnych zasobów i preferencji z wymaganiami rynku pracy i oczekiwaniami pracodawców, także w kontekście pracy zdalnej, elastycznych form zatrudnienia i przedsiębiorczości;

• rozwijanie umiejętności cyfrowych potrzebnych do wyszukiwania i oceny informacji edukacyjnych i zawodowych;

• rozpoznawanie wpływu nowych technologii, w tym sztucznej inteligencji, na zawody i formy zatrudnienia;

• poznawanie systemu edukacji, zasad rekrutacji oraz możliwości kształcenia formalnego, pozaformalnego i nieformalnego;

• kształtowanie umiejętności podejmowania decyzji i planowania własnego rozwoju z uwzględnieniem konsekwencji wyborów;

• poznawanie osób i instytucji wspierających planowanie kariery oraz rozwijanie gotowości do korzystania z ich pomocy.

4. Treści programowe dla klas VII i VIII

Poniższe treści odzwierciedlają cztery obszary wskazane w załączniku nr 3 do rozporządzenia w sprawie doradztwa zawodowego, z uwzględnieniem zmian obowiązujących od 1 września 2026 r.

4.1. Poznawanie własnych zasobów

1.1 określa wpływ stanu zdrowia na wykonywanie zadań zawodowych;

1.2 rozpoznaje własne zasoby (zainteresowania, zdolności, uzdolnienia, kompetencje, predyspozycje zawodowe);

1.3 dokonuje syntezy przydatnych w planowaniu ścieżki edukacyjno-zawodowej informacji o sobie wynikających z autoanalizy, ocen innych osób oraz innych źródeł;

1.4 rozpoznaje własne ograniczenia jako wyzwania w odniesieniu do planów edukacyjno-zawodowych;

1.5 rozpoznaje swoje możliwości i ograniczenia w zakresie wykonywania zadań zawodowych i uwzględnia je w planowaniu ścieżki edukacyjno-zawodowej;

1.6 określa aspiracje i potrzeby w zakresie własnego rozwoju i możliwe sposoby ich realizacji;

1.7 określa własną hierarchię wartości i potrzeb.

4.2. Świat zawodów i rynek pracy

2.1 wykorzystuje umiejętności cyfrowe do efektywnego przeszukiwania ogólnodostępnych platform edukacyjnych i stron internetowych w celu pozyskania informacji na temat zawodów;

2.2 porównuje własne zasoby i preferencje z wymaganiami rynku pracy i oczekiwaniami pracodawców, z uwzględnieniem możliwości pracy zdalnej, elastycznych form zatrudnienia i przedsiębiorczości;

2.3 wyjaśnia zjawiska i trendy zachodzące na współczesnym rynku pracy, z uwzględnieniem regionalnego i lokalnego rynku pracy;

2.4 uzasadnia znaczenie pracy w życiu człowieka;

2.5 analizuje znaczenie i możliwości doświadczania pracy, w tym przez wolontariat, udział w projektach społecznych lub praktykach absolwenckich;

2.6 wskazuje wartości związane z pracą i etyką zawodową;

2.7 dokonuje autoprezentacji;

2.8 charakteryzuje instytucje wspomagające planowanie ścieżki edukacyjno-zawodowej, w tym publiczne służby zatrudnienia, Ochotnicze Hufce Pracy i agencje zatrudnienia;

2.9 charakteryzuje wybrane zawody, uwzględniając kwalifikacje wyodrębnione w zawodach oraz możliwości ich uzyskiwania;

2.10 rozpoznaje wpływ nowych technologii, w tym sztucznej inteligencji, na zmiany w zawodach i formach zatrudnienia.

4.3. Rynek edukacyjny i uczenie się przez całe życie

3.1 analizuje oferty szkół ponadpodstawowych i uczelni pod względem możliwości dalszego kształcenia, korzystając z dostępnych źródeł informacji;

3.2 analizuje kryteria rekrutacyjne do szkół ponadpodstawowych w kontekście rozpoznania własnych zasobów;

3.3 charakteryzuje strukturę systemu edukacji formalnej oraz możliwości edukacji pozaformalnej i nieformalnej;

3.4 określa znaczenie uczenia się przez całe życie;

3.5 analizuje korzyści i wyzwania związane z wyborem szkoły prowadzącej kształcenie zawodowe, w tym możliwości szybszego wejścia na rynek pracy, zdobycia kwalifikacji zawodowych oraz dalszego kształcenia.

4.4. Planowanie własnego rozwoju i podejmowanie decyzji edukacyjno-zawodowych

4.1 dokonuje wyboru dalszej ścieżki edukacyjno-zawodowej samodzielnie lub przy wsparciu doradczym;

4.2 określa cele i plany edukacyjno-zawodowe, uwzględniając własne zasoby;

4.3 identyfikuje osoby i instytucje wspomagające planowanie ścieżki edukacyjno-zawodowej i wyjaśnia, w jakich sytuacjach korzystać z ich pomocy;

4.4 planuje ścieżkę edukacyjno-zawodową, w tym z wykorzystaniem nowoczesnych narzędzi informatycznych oraz ogólnodostępnych platform edukacyjnych i stron internetowych, uwzględniając konsekwencje podjętych wyborów.

5. Metody i formy pracy

W realizacji programu należy stosować przede wszystkim metody aktywizujące, pozwalające uczniom odnosić treści zajęć do własnych doświadczeń, zasobów i planów.

• autoanaliza, kwestionariusze i karty pracy;

• burza mózgów, dyskusja problemowa, debata „za i przeciw”;

• analiza przypadku i rozwiązywanie problemów;

• praca indywidualna, w parach i w grupach;

• ćwiczenia z autoprezentacji i informacji zwrotnej;

• wyszukiwanie, porównywanie i krytyczna ocena informacji w źródłach cyfrowych;

• analiza ofert szkół, zasad rekrutacji, informacji o zawodach i danych o rynku pracy;

• miniwykład, prezentacja, plakat, mapa myśli, portfolio ucznia;

• spotkania z przedstawicielami szkół, pracodawców i instytucji wspierających planowanie kariery;

• wizyty zawodoznawcze – w miarę możliwości organizacyjnych szkoły.

6. Plan tematów – klasa VII

7. Plan tematów – klasa VIII

8. Zakładane osiągnięcia ucznia

Po zakończeniu cyklu zajęć uczeń w szczególności:

• potrafi nazwać i uporządkować własne zasoby, wartości, potrzeby, aspiracje, możliwości i ograniczenia;

• potrafi odnieść własne zasoby do wymagań wybranych zawodów i rynku pracy;

• umie korzystać z wiarygodnych źródeł cyfrowych w celu pozyskiwania informacji o zawodach, szkołach i możliwościach dalszego kształcenia;

• rozumie wpływ nowych technologii, w tym sztucznej inteligencji, na zmiany w świecie pracy;

• zna podstawowe formy zatrudnienia i rozumie znaczenie przedsiębiorczości, elastyczności i pracy zdalnej we współczesnym rynku pracy;

• zna strukturę systemu edukacji i zasady rekrutacji do szkół ponadpodstawowych;

• rozumie specyfikę kształcenia zawodowego oraz rolę kwalifikacji zawodowych;

• zna możliwości zdobywania doświadczenia poprzez wolontariat, projekty społeczne i inne dostępne formy aktywności;

• zna instytucje i osoby, które mogą wspierać go w podejmowaniu decyzji edukacyjno-zawodowych;

• potrafi przygotować własny, możliwy do modyfikowania plan edukacyjno-zawodowy.

9. Monitorowanie i ewaluacja

Ewaluacja programu ma charakter bieżący i końcowy. Służy sprawdzeniu, w jakim stopniu zajęcia pomogły uczniom uporządkować wiedzę o sobie, świecie edukacji i rynku pracy oraz przygotować plan dalszego działania.

• obserwacja aktywności i zaangażowania uczniów podczas zajęć;

• analiza kart pracy, portfolio i planów edukacyjno-zawodowych;

• krótkie ankiety lub rundy podsumowujące po wybranych zajęciach;

• samoocena ucznia dotycząca stopnia przygotowania do wyboru szkoły i dalszej drogi;

• analiza potrzeb uczniów i modyfikowanie metod pracy w kolejnych grupach.

10. Współpraca z rodzicami i otoczeniem szkoły

Realizacja doradztwa zawodowego powinna być powiązana z działaniami całej szkoły i uwzględniać aktywny udział rodziców oraz współpracę z podmiotami wspierającymi planowanie kariery.

• przekazywanie rodzicom informacji o systemie edukacji, rekrutacji, źródłach informacji i możliwościach wsparcia ucznia;

• organizowanie – w miarę potrzeb – spotkań, warsztatów lub wydarzeń dla rodziców i uczniów;

• współpraca z wychowawcami, pedagogiem, psychologiem, nauczycielami przedmiotów i innymi specjalistami;

• współpraca ze szkołami ponadpodstawowymi, poradnią psychologiczno-pedagogiczną, publicznymi służbami zatrudnienia, Ochotniczymi Hufcami Pracy oraz – w miarę potrzeb – agencjami zatrudnienia;

• współpraca z lokalnymi lub regionalnymi pracodawcami, izbami gospodarczymi albo przedstawicielami branż oraz wykorzystywanie możliwości wizyt zawodoznawczych.

 

11. Źródła i narzędzia wykorzystywane podczas zajęć

• aktualne informacje o szkołach ponadpodstawowych i zasadach rekrutacji;

• ogólnodostępne platformy edukacyjne i cyfrowe zasoby doradztwa zawodowego;

• ogólnopolskie bazy zawodów oraz informacje o kwalifikacjach i ścieżkach ich uzyskiwania;

• aktualne dane dotyczące lokalnego, regionalnego i krajowego rynku pracy;

• prognozy zapotrzebowania na pracowników w zawodach szkolnictwa branżowego oraz wyniki monitoringu karier absolwentów – w zakresie przydatnym dla uczniów;

• materiały informacyjne szkół ponadpodstawowych, uczelni, publicznych służb zatrudnienia, OHP i innych instytucji wspierających planowanie kariery.